การเขียนสารคดีเชิงท่องเที่ยว เป็นรายงานตอนเรียนปีสอง ของวิชา Basic Journalism ที่ธรรมศาสตร์
ปัจจุบันสารคดีถือเป็นส่วนหนึ่งที่มีความสำคัญในหนังสือพิมพ์ เพราะถือว่าสารคดีได้มีบทบาทหน้าที่ในการให้การศึกษา ความรู้ และความบันเทิงแก่ผู้อ่าน สารคดีท่องเที่ยวเป็นอีกรูปแบหนึ่งที่เป็นที่นิยมในหนังสือพิมพ์เมืองไทย รายงานฉบับบนี้ได้ศึกษาตัวอย่างการเขียนสารคดีจากหนังสือพิมพ์เดลินิวส์ เพื่อวิเคราะห์องค์ประกอบของการเขียน ลักษณะภาษาที่ใช้ และจุดมุ่งหมายของงานสารคดีนั้น
ลักษณะความแตกต่างของสารคดี และ ข่าว
· สารคดีเป็นการเขียนที่ใช้ภาษาสร้างสรรค์ และภาษาที่มีเอกลักษณ์
· สารคดีเป็นการเขียนที่ใช้มุมมองจากผู้เขียนเอง
· สารคดีคือข่าว ที่แทรกความคิดเห็นของผู้เขียนไว้
· สารคดีให้ความเพลิดเพลินแก่ผู้อ่าน
· สารคดีมีความยาวมากกว่าข่าว สามารถเขียนได้ยาว เพราะมีข้อมูลมาก
หลักการเขียนสารคดี
สารคดี หมายถึง หนังสือที่มีเนื้อหาสาระ เป็นเรื่องราวที่เขียนเกี่ยวกับบุคคล หรือเหตุการณ์ที่เป็นจริงมีจุดมุ่งหมายเพื่อให้ความรู้ ความคิด และความเพลิดเพลินแก่ผู้อ่าน สารคดีกับบทความมีลักษณะคล้ายกันมาก แต่จะแตกต่างกันตรงที่สารคดีมีความรู้เป็นแก่น มีความคิดเห็นเป็นส่วนประกอบ แต่บทความจะมีความคิดเห็นเป็นแก่น และมีความรู้เป็นส่วนประกอบ อีกทั้งสาคดีต้องใช้สำนวนโวหารที่คมคาย ลึกซึ้งชวนอ่านและให้ความสนุกสนานเพลิดเพลิน แต่บทความไม่ต้องคำนึงถึงความสนุกสนานก็ได้ เนื้อหาที่จะนำมาเขียนนั้นเป็นความรู้ ข้อเท็จจริงต่างๆ ซึ้งแล้วแต่ผู้เขียนว่าจะถนัดเขียนเรื่องแบบใด เรื่องที่จะนำมาเขียนอาจกล่าวโดยย่อมีดังนี้
· เรื่องทั่วไป เช่น การท่องเที่ยว การกีฬา การจราจร
· ปรัชญา เช่น เรื่องคติธรรม
· ศาสนา เช่น ความรู้เกี่ยวกับศาสนาต่าง
· สังคมศาสตร์รวมไปถึงประวัติศาสตร์ การศึกษา โบราณคดี วัฒนธรรม ประเพณี
· ภาษาศาสตร์ เช่น วรรณคดี ภาษา คติชน นิรุกติศาสตร์
· วิทยาศาสตร์ เช่น คณิตศาสตร์ ฟิสิกส์ เคมี กลศาสตร์
· เกษตรศาสตร์ เช่น การประมง การปลูกพืช การเลี้ยงสัตว์
· ศิลปะ เช่น จิตกรรม สถาปัตยกรรม ภาพยนตร์ ดนตรี
สารคดีท่องเที่ยว
สารคดีท่องเที่ยว เป็นสารคดีที่เล่าเรื่องราวการเดินทางไปในสถานที่ต่างๆ มุ่งให้ความรู้แก่ผู้อ่านในด้านภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์ โบราณคดี ความเป็นอยู่ของผู้คน ขนบธรรมเนียมประเพณี ค่านิยมและวัฒนธรรมรวมทั้งรายละเอียดปลีกย่อยที่เป็นคู่มือนักเดินทาง เช่น การเดินทาง ที่พัก อาหาร สถานที่สำคัญ ฯลฯ นอกจากนี้ผู้เขียนมักให้ข้อสังเกต และแสดงทัศนะต่อสิ่งที่พบเห็นไว้ด้วย จะสังเกตได้ว่า สาระคดีท่องเที่ยวจำนวนไม่น้อย ที่นำเที่ยวในสถานที่เดียวกัน แต่ผู้เขียนก็สามารถ นำเสนอเรื่องราวที่น่าสนใจในแง่มุมที่ต่างกัน และบรรยากาศที่แตกต่างกัน ทั้งนี้เพราะผู้เขียนแต่ละคนมีความเป็นตัวของตัวเอง ในการเสนอโลกทัศน์และลีลาภาษา ทำให้ผู้อื่นสนุกสนานและได้รู้จักสถานที่นั้นอย่างละเอียด ด้วยทัศนะลีลา น้ำเสียง และแง่มุมที่ผู้เขียนนำเสนอไว้ต่าง ๆ กัน
วิธีการเขียนสารคดีมีรูปแบบการเขียนหลายลักษณะที่นิยมคือ ความเรียง บันทึก และจดหมาย ในปัจจุบันนิยมเขียนสารคดีที่มีรูปแบบเป็นบันเทิงคดีเพิ่มขึ้น คือ สารคดที่นำเรื่องราวที่เป็นเรื่องจริงมาเขียนแบบเรื่องสั้นหรือนวนิยาย มีตัวละคร บทสนทนา ฉาก มีการดำเนินเรื่องที่รวดเร็ว ชวนติดตาม ทำให้เกิดความสนุกสนานแก่ผู้อ่าน
การเลือกเรื่องเป็นสิ่งสำคัญยิ่งอย่างหนึ่ง เพราะเรื่องที่นำมาเขียนจะน่าสนใจหรือไม่ อยู่ที่การเลือกเรื่อง เนื้อหาของสาระภายในเรื่อง จะต้องน่าสนใจ ตื่นเต้น ในแง่คิดที่ทันสมัยหรือให้แง่คิดที่เป็นประโยชน์ในชีวิตประจำวัน และเป็นที่สนใจของคนทั่วไป
การตั้งชื่อเรื่องนั้นยิ่งจำเป็นมาก เพราะเป็นสิ่งแรกที่ผู้อ่านสะดุดตา ทำให้ผู้อ่านอยากอ่านเรื่องราวที่เขียน ชื่อเรื่องนั้นจะตั้งให้สะดุดตา โลดโผน เร้าใจผู้อ่านอย่างไรก็ได้ แต่เนื้อเรื่องจะต้องสัมพันธ์กับชื่อเรื่องเสมอไป อย่างให้ชื่อเรื่องอย่างหนึ่ง เนื้อเรื่องอีกอย่างหนึ่ง เพราะจะทำให้สารคดีนั้นด้อยค่าลงทันที
เมื่อเลือกเรื่องและตั้งชื่อเรื่องแล้ว ต่อไปจึงเป็นขั้นตอนในการเขียนสารคดี ซึ่งอาแบ่งได้ดังนี้ คือ
· ระยะการเตรียมตัว เป็นระยะที่สำคัญมาก ต้องอ่าน ต้องสัมภาษณ์ ต้องดูของจริง เพื่อค้นหาหลักฐานประกอบสารคดี
· ระยะลงมือเขียน ต้องขึ้นต้นให้น่าสนใจ อันเป็นการเรียกร้องความสนใจของผู้อ่าน
· เนื้อหา จะต้องเป็นข้อเท็จจริงที่สมบูรณ์ และง่ายต่อการตีความ การเขียนต้องมองทุกแง่มุม ทุกประเด็น ไม่ว่าจะเป็นด้านดีไม่ดี ถ้ามีการแสดงความคิดเห็น ก็ควรมีทั้งผู้ที่เห็นด้วยและไม่เห็นด้วยในขณะเดียวกัน
เรียบเรียงโดย ภานุพงษ์ เป๋าทอง คณะวารสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ บทความชิ้นนี้เป็นส่วนหนึ่งของวิชา Introduction to Journalism มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
ถึงนักเรียน นักศึกษาที่ search มาเจอหน้านี้ เพื่อทำการบ้านส่งอาจารย์ จะลอกไปก็ลอกได้ แต่ลอกไปแล้วก็หาอ่านที่อื่นเพิ่มเติมด้วยนะจ๊ะ copy ไป ใช้เลย มันไม่ดีนะจ๊ะ
· วิธีเขียน ถ้าจะเขียนลงนิตยสารใด ก็ควรศึกษาวิเคราะห์นิตยาสารนั้นว่า มีแนวโน้มอย่างไร เช่น เน้นความสนุกสนานเพลิดเพลิน เกี่ยวกับการท่องเที่ยวเดินทางโดยเฉพาะ หรือเน้นสารคดีเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ไทย เป็นต้น ผู้เขียนควรเขียนให้ชวนติดตาม ไม่ใช้ภาษารุงรัง เมื่อเขียนแล้วควรตรวจทานแก้แล้วแก้อีก จนกว่าเห็นว่าสมบูรณ์ กระชับสละสลวย
เทคนิคการเขียนสารคดี 12 ประการ ของ Jill Black*
*สามารถค้นหารายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ www.planetquill.com
1. Have you selected your intended subject topic and carefully planned out your idea?
- คุณเลือกหัวข้อสารคดีที่ตนเองสนใจที่จะเขียน และวางรูปแผนรูปแบบ
เนื้อหาสารคดีแล้วหรือยัง ?
2. Have you sent your idea query pitch to magazines or newspapers who may be interested? or will you write "on spec"?
- คุณได้ลองส่งหัวเรื่องให้แกสำนักพิมพ์เพื่อพิจารณาหรือยัง
หรือว่าคุณใช้การเขียนตามรูปแบบที่สำนักพิมพ์กำหนด
3. Have you adequately researched your topic?
Read everything you can on the topic from all available sources - bookstores, newspapers, libraries, periodical indexes and internet sources. Never discard anything about your subject topic since you don't know until you write it up what you may actually want to use.
Tip: Saving magazines, newspapers and clippings for the subject matter can save time when researching future writing assignments on the same topic or when working to deadlines. Catalogue all your collected material for easy reference.
- พยายามอ่าน หาข้อมูลจากแหล่งข้อมูลทุกอย่างไม่ว่าจะเป็นร้านหนังสือ หนังสือพิมพ์ ห้องสมุด ฯลฯ ไม่ควรละเลยข้อมูลเล็กๆน้อยๆจนกว่าคุณจะได้เขียนมันออกมาจริงๆ เพราะคุณอาจจะต้องการใช้มันทีหลังก็ได้ การเก็บหนังสือพิมพ์ หรือนิตยสารเก่าๆไว้ก็สามารถช่วยได้มาก
4. Have you interviewed the key person/people you need for your proposed feature?
- ทำการสัมภาษณ์ ผู้เกี่ยวข้องกับข้อมูลในสารคดีที่เราจะเขียน
5. Have you discarded everything in your research except for factual information?
- คุณคัดสรรข้อมูลจากการค้นหา เฉพาะที่เป็นข้อเท็จจริงแล้วหรือยัง
6. Have you checked and cross-referenced your facts amongst your various sources.
- คุณตรวจสอบความเชื่อมโยงของข้อมูลที่คุณค้นหาแล้วหรือยัง
7. Have you decided on the length of the article? Have you checked the length is suitable for the publication you are sending it to?
- คุณได้กำหนดความยามของงานเขียนแล้วหรือยัง ว่าเหมาะสมกับสิ่งพิมพ์ที่ใช้
Tip: Do not waste the editors time by sending a 2000 word article to a publication that requires articles between 500-750 words.
- สำนักพิมพ์ส่วนใหญ่ต้องการสารคดีประมาณ 500 700 คำ เพราะฉะนั้นไม่จำเป็นที่คุณต้องเขียนมันถึง 2000 คำ
8. Will you use quotes in your article? Quotes and antcedotes bring a story to life. Are the quotes from a reliable source and have you double checked that quotes used are acurately recorded?
- หากคุณมีข้อความที่ได้จากบุคคลอื่น คุณต้องมั่นใจว่าได้ตรวจทานข้อความนั้นๆอย่างถูกต้องแล้ว
9. Do you have a good lead, middle and ending?
- คุณมีจุดเริ่ม เนื้อหา และบทสรุปที่ดีพอหรือยัง
10. Have you proofread and edited your article to achieve the best possible version through re-writing your drafts to arrive at your final version?
- คุณได้ทดลองอ่านงานเขียนของคุณ เพื่อค้นหาจุดบกพร่องและเขียนมันออกมาใหม่หรือยัง
Have you made all corrections and necessary changes, have you checked spelling (this includes people and place names) grammar, punctuation etc?
- จุดบกพร่องต่างๆที่คุณควรใส่ใจคือ ตัวสะกดอักษร หลักภาษา การเว้นวรรคตอน และเครื่องหมายวรรคตอนที่ถูกต้อง ฯลฯ
11. If the feature is to be visual - have you provided the appropriate photographs, art work, line drawings, or other graphic illustrations to compliment your feature?
- หากสารคดีของคุณต้องใช้ภาพประกอบ คุณหาภาพประกอบที่เหมาะสมแล้วหรือยัง
12. Have you included everything in your envelope before sending your article to the publisher (including photos properly packaged) or, if the magazine or newspaper excepts online submissions have you given everything a final check before hitting the send button?
- ก่อนที่คุณจะส่งสารคดีไปให้สำนักพิมพ์ ต้องตรวจสอบว่าได้แนบเอกสารที่เกี่ยวข้องไปทุกชิ้นไม่ว่าจะเป็นงานเขียน รูปประกอบ และสิ่งที่จำเป็นไปด้วยก่อนส่งงานเขียนทุกครั้ง
